Hoe bedoelt u: politiek?
Globaal denken voor creatieve netwerkers
Lezingencyclus Rietveld Academie Amsterdam
1 november
Geopolitiek
netwerken. Van democratie naar medi@cratie
-
Henk Oosterling
8 november
Biopolitiek ‘gamen’.
Wargames als realiteit
-
Marc Schuilenburg
15 november
Differentiepolitieke
vluchtlijnen. Vluchten als reële en filosofische
ervaring -
Tina Rahimy
22 november
Micropolitieke
sensibiliteit. Het ontketenen van de politieke
creativiteit
-
Piet Molendijk
29
november
Het
uur van de Waarheid. Postpolitiek buigen of ontopolitiek
barsten? -
Richard de
Brabander
6 december:Van
relipolitiek naar ecopolitiek. De duivelscirkel de
fundamentalismen
-
Henk
Oosterling
Debatten over de hedendaagse democratie spelen zich af zich in een veld waarvan de vier hoeken bezet worden door media, mobiliteit, markt en mythe. Door hun onderlinge samenspel is het politieke spel van moderne, democratische rechtsstaten uitgespeeld. Natiestaten met een eenduidige, vaderlandse geschiedenis en identiteit zijn een speelbal in een veel groter spel dat globalisering heet. Niet alleen communiceren we weerstandsloos over heel de wereld met elkaar, de problemen waar we mee worden geconfronteerd zijn eveneens wereldomspannend. Het broeikaseffect is het meest democratische verschijnsel: het treft uiteindelijk iedereen. Om deze geodynamische problematiek te begrijpen en mogelijk te pareren is een nieuw politiek begrip vereist. Daarin worden voorheen gescheiden domeinen verbonden en op een ander plan getild. Mediapolitiek, biopolitiek, relipolitiek, geopolitiek tekenen zich af tegen een ecopolitieke horizon. In deze door Henk Oosterling en het Centrum voor Filosofie & Kunst (CFK) samengestelde cyclus wordt stap voor stap een beeld geschetst van een wereld die een andere creatieve input vraagt van zijn bewoners. Een inbreng die een fundamenteel andere analyse vraagt.
Geopolitiek netwerken. Van democratie naar medi@cratie - Henk Oosterling - Woensdag 1 november
Nationale politiek is klem komen te zitten tussen grootstedelijke en mondiale politiek. Deze beklemming is een van de effecten van globalisering. Dit is echter geen recent fenomeen. Onze globalisering is, zoals Duitse mediafilosoof Peter Sloterdijk in Sphären laat zien, het voorlopige eindpunt van een eeuwenlange ontwikkeling. Wat ooit bij de Grieken aanving met het in kaart brengen van de kosmos en via de kolonialisering van de wereld in de 19e eeuw uitmondde in de grote imperiale wereldmachten waar de VS de postkoloniale erfgenaam van is, heeft nu zijn beslag gekregen in wat de Italiaanse filosoof Negri en de Amerikaanse filosoof Hardt het in hun gelijknamige boek Empire noemen. Door Sloterdijk met Negri/Hardt te verbinden aan de these van de radicale middelmatigheid wordt getoond hoe nationale democratieën zich getransformeerd hebben tot een globale mediacratie. Het verbond tussen politiek en media – mediapolitiek – krijgt daardoor een verdiepte betekenis die een nieuw licht werpt op de rol van creatieve mediators.
Biopolitiek ‘gamen’. Wargames als realiteit - Marc Schuilenburg - Woensdag 8 november
Door Internet en mobieltjes is de openbare ruimte kwalitatief van aard veranderd. We bewegen ons er razendsnel doorheen zonder enige weerstand te voelen. De fysieke ruimte van de stad is virtueel ingenomen. Dit biedt creatieve mogelijkheden, maar heeft ook repressieve gevolgen. Zo heeft onze door angst ingegeven veiligheidscultuur tot een militarisering van de fysieke en virtuele openbare ruimte geleid. Dit aan Mike Davis ontleend inzicht wordt hier verder uitgewerkt en geactualiseerd. Over de stad is een militair controlenet uitgeworpen dat steeds verder wordt aangetrokken, wat zich concreet uit als een oneindig proces van bestraffing en beloning, gebaseerd op gedetailleerde puntenstelsels. Het intrekken van de rijbevoegdheid is daar slechts een voorbeeld van. We worden niet langer geboren met onvervreemdbare en fundamentele rechten, maar moeten die rechten op ieder moment verdienen en kunnen ze ook weer verliezen. Is de limiet aan strafpunten bereikt, dan wordt de toegang tot de openbare ruimte ingetrokken. Three strikes, you’re out! Deze werkelijkheid lijkt zich volledig te richten naar wargames als America’s Army en Full Spectrum Warrior die wereldwijd worden gespeeld. Deze spellen geven de radicale veranderingen beter weer dan de laatste politierapporten of wetenschappelijke boeken. Sterker, ze dienen als voorbeeld voor de p.r. van het leger. Uit de populaire cultuur van games komt naar voren hoe de militarisering van het leven de belangrijkste inzet van een veiligheidscultuur is geworden. Game on?
Differentiepolitieke vluchtlijnen. Vluchten als reële en filosofische ervaring - Tina Rahimy - 15 november
De Nederlandse filosoof Cornelis Verhoeven beschreef de grondervaring van de filosofie ooit paradoxaal als een praktijk waarin juist elke zekerheid verdwijnt doordat het denken zijn onschokbare fundament verliest. In dit wankele bestaan wordt het denken telkens weer uitgedaagd tot een nieuwe begin. Deze voor velen uitsluitend mediamatische ervaring wordt tastbaar in de concrete ervaring van de vluchteling. Vanuit haar perspectief krijgen filosofische thema’s een eigenzinnige invulling. Het gevluchte wezen houdt de filosofie een spiegel voor. Wat betekent het om je tussen talen door te bewegen en telkens nieuwe grenzen te moeten overschrijden? Wat is reflectieve alertheid als je leven voortdurend wordt bedreigd? Uitgaande van het werk van de nomadische denker Gilles Deleuze en Hannah Arendt die zelf ooit moest vluchten uit nazi-Duitsland, wordt in deze lezing de vluchtervaring als filosofische ervaring gepresenteerd. De contouren worden geschetst van het antwoord op de vraag wat de politieke meerwaarde van deze vergelijking is voor een wereld die niet alleen steeds vluchtiger wordt, maar ook met verschillen moet leren leven.
Micropolitieke sensibiliteit. Het ontketenen van de politieke creativiteit - Piet Molendijk - 22 november
De Franse filosoof Jean-François Lyotard kondigde 25 jaar geleden het einde van de Grote Verhalen af, nadat hij als een van de eersten aandacht had geschonken aan de invloed van nieuwe technologieën in de kunst. Hij benadrukte daarbij haar verbindende werking. Tegen deze achtergrond wordt de vraag opgeworpen wat kunst in de 21e eeuw kan betekenen. Gaat het in de globale kunstmarkt om het koppelen van draagkrachtige sponsors aan het entertainen van consumenten? Is er nog sprake van uitgesproken politieke praktijken, zoals ooit in de avant-garde, om maatschappelijke emancipatie te bevorderen? Of is dit alles met het vooruitgangsgeloof teloor gegaan? In de lezing wordt betoogd dat de politieke kwaliteit van de kunst bij uitstek in haar esthetische dimensie te vinden is. Juist doordat de toeschouwer in de sublieme ervaring zijn greep op het kunstwerk verliest, dient zich een politieke sensibiliteit aan: het gevoelig worden voor niet te berekenen verschillen. Zo werkt het esthetische politiek door en dient zich de vraag aan of dit ook in interactieve mediakunst het geval is. Volgens de filosoof Jacques Rancière is er sprake van een ‘politiek van de esthetiek’: de voor de avant-garde zo kenmerkende poging om leven en kunst bij elkaar te brengen roept een spanning op waardoor micro-politieke ruimtes worden gecreëerd waarin de kijker wordt aangespoord trouw te blijven aan dit onbeslisbare als gebeurtenis.
Het uur van de Waarheid. Postpolitiek buigen of ontopolitiek barsten? - Richard de Brabander - 29 november
In het postpolitieke tijdperk, waarin we volgens de Sloveense filosoof Slavoj Zizek en zijn Franse collega Alain Badiou leven, heerst het model van contractuele transacties. Politiek en bedrijfsleven hebben een strategisch compromis gesloten dat het kader van bestaande sociale en politieke verhoudingen niet overstijgt. Kunst is tot handlanger van het kapitaal gemaakt. Voor Badiou zou politiek echter elk opportunistisch compromis moeten afwijzen. Ze zou het kader waarbinnen bestaande verhoudingen functioneren juist ter discussie moeten stellen. Anders dan denkers als Arendt, Foucault, Lyotard en Derrida hanteert hij nog een waarheidsnotie. Dit is echter geen dogma of een statisch, eeuwig inzicht, maar een gebeurtenis als wereldschokkend evenement, dat bestaande verhoudingen uit hun voegen doet barsten. Militante politiek bestaat erin trouw te zijn zo’n politieke ‘waarheidsgebeurtenis’. De lezing staat in het licht van de vraag wat zo’n politieke gebeurtenis is en wat deze trouw in positieve zin onderscheidt van enerzijds de daadkracht waar minister Verdonck zich zo op laat voorstaan, anderzijds het verbeten geloof van militante fundamentalisten in hun heilige gelijk.
Van relipolitiek naar ecopolitiek. De duivelscirkel de fundamentalismen - Henk Oosterling - 6 december
Geopolitiek en religieus fundamentalisme zijn sinds 911 onlosmakelijk met elkaar verbonden. Dat fundamentalisme een veelkoppig monster is dat al langer dan 5 jaar bestaat, blijkt als je, zoals Karen Armstrong, er de geschiedenis van optekent. Tariq Ali beschreef ook al het fundamentalisme in oosterse godsdiensten. Op de keper beschouwd blijkt de grondtrekken ervan ook in veel niet-religieuze levensvisies aanwezig te zijn. Kun je het onkritisch promoten van fun in de beleveniseconomie fundamentalistisch noemen? Als automobiliteit betekent je met transport- en communicatiemddelen zo vrij als een vogel over de hele wereld kunnen bewegen, is dit als abolute basiswaarde van onze cultuur dan fundamentalistisch? Tegen de achtergrond van grootstedelijke problematieken wordt in deze lezing de onderlinge samenhang van vier soorten fundamentalismen behandeld. Het reli-fundamentalisme, waarvan het islamitische neo-fundamentalisme een verschijningsvorm is, wordt gepareerd met een verlichtingsfundamentalisme dat in zijn oncontroleerbare effecten zelf ook irrrationeel en onkritisch is geworden. Deze irrationaliteit openbaart zich wanneer morele en esthetische waarden gereduceerd worden tot hun marktwaarde. Het neo-liberale marktfundamentalisme legitimeert deze reductie. Het beroept zich daartoe op de mythe van de verlichting: het vrije individu, het autonome subject, het zelf (Grieks: autos). De samenhang tussen deze mythe en (auto)mobiliteit biedt ten slotte zicht op het meest ‘fundamentele’ fundamentalisme: het autofundamentalisme. De politieke inschatting van de mobiele mythe vereist de integratie van alle hiervoor besproken politieken in een ecopolitiek.